سعید رشیدی‌نوبندگانی
خبرنگار

صندوق ‌های دارایکم و پالایشی یکم دو صندوق ETF بودند که ورود آنها به بازار سهام در سال 1399 با حاشیه‌های بسیار زیادی همراه شد. تصمیم دولت به واگذاری سهام خود در بانک‌ها و پالایشگاه‌ها از طریق این دو صندوق درحالی اتفاق می‌افتاد که سازکار درنظر گرفته شده برای مدیریت این صندوق‌ها با واکنش‌های بسیار زیادی از طرف سرمایه‌گذاران روبه‌رو شده بود و برخی کارشناسان با توجه به اساسنامه تنظیم شده برای این صندوق‌ها، براین باور بودند که صندوق‌های به وجود آمده از نظر ماهیت با صندوق‌های ETF موجود در دنیا متفاوت هستند و این رویه در ادامه فعالیت آنها را با چالش‌های بسیار زیادی روبه‌رو خواهد کرد. 
همچنین از آنجا که کنترل دارایی‌های این صندوق‌ها همچنان در دست دولت قرار داشت، برخی فعالان آن را حیله‌ای از طرف دولت دوازدهم برای تأمین مالی هزینه‌های جاری خود می‌دانستند. به هرحال از آنجا که ادامه فعالیت این صندوق‌ها به این شکل نه به ارتقا و تعمیق بازار کمک می‌کرد و نه گامی واقعی در جهت خصوصی‌سازی شرکت‌ها و واگذاری دارایی‌های دولتی به حساب می‌آمد، مسئولان اقتصادی دولت سیزدهم برای رفع چالش‌ها اقدام به ارائه طرح اصلاح اساسنامه این صندوق‌ها کردند.
طرحی که تصویب آن توسط هیأت وزیران در 20 شهریور ماه سال‌جاری، اگر چه راه را برای تحقق اهدافی چون توانایی سرمایه‌گذاری این صندوق‌ها در سایر سهام بازار و مدیریت هرچه بهتر سرمایه‌ها هموار کرد اما مشکل مدیریت دولتی این صندوق‌ها، برای سهامداران و فعالین بازار سرمایه را مرتفع نکرد.
در این خصوص یک کارشناس ارشد بازار سرمایه به خبرنگار روزنامه ایران می‌گوید: محوریت طرح پیشنهاد شده برای اصلاح اساسنامه دو صندوق دارایکم و پالایشی یکم این بود که به آنها اجازه داده شود تا سایرنمادها و سهام دیگر شرکت‌ها را نیز خریداری کنند که این طرح تصویب شده در مجمع این صندوق‌ها توسط هیأت وزیران در همین راستا ارزیابی می‌شود و می‌تواند یک قدم بزرگ در تغییر وضعیت این صندوق‌ها باشد و گشایشی در شرایط خاص آنها ایجاد کند.
فردین آقابزرگی ادامه داد: اما نکته بسیار مهمتر که توجه از طرف مسئولان را می‌طلبد این است که برگزاری مجمع این دو صندوق در هیأت دولت و به رسمیت شناخته شدن بیشتر ماهیت دولتی این دو صندوق یک شمایی از صندوق توسعه و صندوق تثبیت بازار را برای فعالین بازار تداعی می‌کند و باورها در خصوص این که این صندوق‌ها به طور کل دولتی هستند را تقویت می‌کند.
این مدیر بازار سرمایه همچنین در خصوص اضافه شدن رکن بازارگردان برای صندوق‌های مزبور گفت: طبق اساسنامه بخشی از منابع بازیافت شده از طریق عرضه این دو صندوق باید درجهت بازارگردانی معاملات آنها مصرف شود که این موضوع نیز به‌عنوان یک قدم مهم و تأثیرگذار در جهت بازگشت ثبات به جریان معاملات این دو صندوق شناخته می‌شود. اما موفقیت آن نیازمند این است که مدیریت صندوق منعطف، در راستای تفکرات دولتی همراه با انجام تکالیف بازارگردانی باشد.
وی در خصوص اثرگذاری این طرح بر کل بازار سرمایه نیز این گونه توضیح داد: اگرچه تغییرات صورت گرفته در اساسنامه این دو صندوق اثر بسیار خوبی بر عملکرد آنها درآینده خواهد داشت اما این موضوع نمی‌تواند اثر بسیار زیادی بر کل بازار داشته باشد و هرگونه اثرات احتمالی ناشی از تغییرات صورت گرفته بر بازار ضعیف و غیر قابل اتکا خواهد بود.
اصلاحات اساسنامه صندوق‌های سرمایه‌گذاری دارا یکم و پالایشی یکم به شرح ذیل در تاریخ ۲۰ شهریور ماه ۱۴۰۱ به تصویب هیأت محترم وزیران رسید:
۱- تبدیل این صندوق‌ها به صندوق‌های سرمایه‌گذاری بخشی. 2- تبدیل مدیریت صندوق از مدیریت غیرفعال به فعال. 3. اضافه شدن رکن بازارگردان برای صندوق‌های مزبور.
با اعمال اصلاحات اساسنامه به شرح فوق صندوق امکان تغییر پرتفوی سهام خود مطابق امیدنامه و صنعت مربوطه را خواهد داشت و بازارگردان صندوق به‌عنوان یک شخص حقوقی به ارکان صندوق اضافه شده و در راستای نقدشوندگی صندوق و کاهش فاصله بین nav و قیمت بازار مجاز به صدور و ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری دارا یکم و پالایشی یکم می‌باشد.
اجرایی شدن تغییرات فوق بدین صورت است که پس از ابلاغ اصلاحات مزبور توسط هیأت وزیران باید رکن بازارگردان انتخاب و به تأیید سازمان بورس و اوراق بهادار برسد. سپس رکن بازارگردان پیشنهادی به همراه اصلاحات اساسنامه به تصویب مجمع صندوق برسد.

گروه اقتصادی/ سومین روز معاملاتی در این هفته نیز با افت شاخص‌های بورس و فرابورس همراه شد تا یک بار دیگر رنگ قرمز، رنگ غالب اعداد درج شده روی تابلوی معاملات سهام شود.
روز دوشنبه، شاخص کل بورس با کاهش یک هزار و 762 واحدی روبه‌رو شد و در عدد یک میلیون و 388 هزار واحد ایستاد. شاخص کل (هم وزن ) نیز در این روز 542 واحد کاهش را تجربه کرد تا عدد 402 هزار و 482 واحد را در مقابل نام خود ببیند. شاخص کل فرابورس نیز 67 واحد کاهش یافت تا در عدد 18 هزار و 755 واحد به کار خود پایان دهد.

 سبزپوشی «فولاد» پس از 16 روز
در جریان معاملات دیروز، نماد «فولاد» پس از 16 روز بار دیگر به رنگ سبز درآمد تا افزایش قیمت در این شاخص بیشترین تأثیر مثبت را بر شاخص کل بورس به ثبت رساند. همچنین گروه فلزات اساسی، در پی خبرهای مثبت درخصوص افزایش قیمت‌های جهانی فلزات و تداوم عرضه محصولات در بورس کالا، سبزپوش شدند و در لیست تأثیرگذارترین‌ها بر شاخص قرار گرفتند.
همچنین در این روز سبزپوشی گروه‌های خودرو، فرآورده‌های نفتی و حمل و نقل و انبارداری بیشترین اثر مثبت را بر شاخص‌ها به ثبت رساند.

 ورود اختیار معامله با سررسید بلندمدت؛ سرانه فروش را در بازار کاهش داد
وحیدمطهری‌نیا سرپرست مدیریت عملیات بازار ابزارهای نوین مالی، روز گذشته  از ورود قراردادهای اختیار معامله با سررسید یک ساله  خبر داده بود. وی در این باره اظهار داشته است: قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر سهام شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) با سررسید شهریور ۱۴۰۲، هم ‌اکنون در بازار اختیار بورس تهران فعال بوده و قابل معامله است. همچنین دوره معاملاتی قراردادهای اختیار معامله سهام شرکت ملی صنایع مس ایران (فملی) با سررسید مهرماه ۱۴۰۲ نیز از روز سه‌شنبه (۲۲ شهریور ماه ۱۴۰۱) آغاز خواهد شد. قراردادهای اختیار معامله یکساله روی سهام شرکت فولاد مبارکه اصفهان (فولاد) نیز بزودی ارائه خواهد شد.
سرپرست مدیریت عملیات بازار ابزارهای نوین مالی افزود: نکته مهم در ارزشگذاری قراردادهای اختیار معامله با سررسیدهای بلندمدت، لحاظ سود تقسیمی دارایی‌های پایه اوراق اختیارمعامله مبتنی بر آن است.
مطهری نیا تصریح کرد: چنانچه دارایی پایه قراردادهای اختیار معامله در طول دوره معاملاتی این قراردادها مشمول پرداخت سود نقدی شوند، این مبلغ باید در ارزشگذاری قیمت (پریمیوم) قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر همان دارایی پایه، لحاظ شود.
وی در پایان گفت: فعالان بازار سرمایه می‌توانند با مراجعه به ماشین حساب ارزشگذاری اختیار معامله سایت بورس اوراق بهادار تهران 
(https://tse.ir/calculators/option_valuation) و قراردادن مقدار درصدی نسبت سود تقسیمی به قیمت دارایی پایه، ارزشگذاری دقیق‌تری از قراردادهای اختیارمعامله با سررسیدهای بلندمدت به دست آورند.
آمار نشان می‌‌دهد طی معاملات دیروز سرانه فروش سهامداران با کاهش محسوسی نسبت به روز قبل مواجه شد و نمادهای «شستا» ، «فولاد» و «فملی» در این روز با افزایش تقاضا روبه‌رو شده‌اند.

اگر دولت خواهان  تأمین مالی از بازار سرمایه  است، باید نسبت به شفاف شدن ساختار این صنعت جدیت کافی داشته باشد
دومین نشست میزگرد صنعت پالایشگاهی با حضور برخی از مدیران سازمان بورس و فعالان این حوزه برگزار شد و طی این جلسه به چالش‌های صنعت پالایشگاهی، همچون تأخیر در اعلام نرخ خوراک توسط دولت، ایرادات مالیاتی، بدهی دولت به شرکت‌های فعال در این حوزه و... پرداخته شد.
بدون سرمایه‌گذاری، در صنعت پالایشی مشکلات جدی به وجود می‌آید
در این نشست مجید عشقی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار نیز  اظهار کرد: سیاست‌های صنعت پالایشگاهی باید به نحوی پیش برود که امکان جذب سرمایه‌گذار برای آن وجود داشته باشد و این امر انکار‌ناپذیر است که اگر این صنعت حمایت نشود و طی چند سال آینده بدون سرمایه‌گذاری باقی بماند، مشکلات به مراتب جدی‌تری برای آن به وجود می‌آید.
وی تشریح کرد: در حال حاضر دولت در پیشرفت دو طرح پتروپالایشی تمرکز دارد. این طرح توسط معاون اول رئیس‌جمهور، وزارت نفت، شورای عالی اقتصاد و... دنبال می‌شود و درصدد اقدامات اجرایی آن هستند. اگر دولت خواهان عام شدن این موضوع و تأمین مالی از بازار سرمایه برای اجرای چنین پروژه‌هایی است، باید نسبت به شفاف شدن ساختار این صنعت جدیت کافی داشته باشد.
رئیس سازمان بورس مطرح کرد: تغییر سیاست‌گذاری و نبود ثبات رویه یکی از مهم‌ترین دلایل عدم استقبال سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود و یکی از مسئولیت‌های سازمان خصوصی‌سازی برطرف کردن این موضوع است.
عشقی تصریح کرد: اگر دولت مواضع و فرمول‌هایی را که در تعیین خوراک به‌کار می‌برد شفاف‌سازی کند، می‌توانیم آنالیز خوبی از شرایط صنعت داشته باشیم و همچنین در انعکاس میزان اثرگذاری تصمیمات و مصوبات در روند صنعت موفق باشیم. با مهیا شدن چنین شرایطی بی‌شک تردید نسبت به سرمایه‌گذاری  کاهش پیدا کرده و با استقبال سهامداران رو‌به‌رو می‌شویم.
وی در بخش دیگری از سخنان خود تصریح کرد: تمام بلوک‌های پالایشگاهی‌ها در سال گذشته عرضه شد و دیگر دولت سهامدار آنها نیست اما کماکان سیاست‌گذاری‌های کلان مطابق دستورات دولت، وزارت نفت و شرکت‌های تخصصی اعمال می‌شود. البته طبق اصل خصوصی‌سازی، قرار بر عرضه و کسب منفعت از شرکت‌ها شد اما سیاست‌گذاری‌ها همچنان باید مطابق دستورات دولتی پیش برود، این موضوع مشکلی ندارد اما باید مراودات مالی شفاف شود.
عشقی در جمع‌بندی سخنان خود بیان کرد: چالش‌هایی درمورد بحث مالیاتی پالایشگاه‌ها وجود دارد و با توجه به رابطه‌ای که با سازمان مالیاتی داریم به نظر می‌رسد بتوانیم به‌عنوان یک واسطه عمل کنیم و به این طریق مشکلات طرفین حل شود.
رئیس سازمان بورس تصریح کرد: در خصوص قیر تهاتری نیاز به تهیه گزارش آسیب‌شناسی است تا دغدغه‌های کنونی را به دولت و نمایندگان منتقل کنیم. امکان تغییر در رویکردهای فعلی فراهم نیست اما با این اقدام امکان بررسی بیشتر این موضوع در تخصیص بودجه و برطرف شدن مشکلات ناشی از آن وجود دارد.
عشقی گفت: انتشار صورت‌های مالی شرکت‌ها بلافاصله پس از پایان دوره مالی، بحث مهم و حیاتی به حساب می‌آید. اکنون گزارش‌های ماهانه بدون مبلغ فروش منتشر می‌شود و همین موضوع برای سهامداران ابهام زیادی ایجاد می‌کند. از آنجایی که متغیرهای پرنوسانی همچون نفت زیاد است و تحلیل و پیش‌بینی عملکرد شرکت‌های این صنعت را دشوار کرده است، تا جایی که امکان دارد تلاش می‌کنیم صورت‌های مالی این شرکت‌ها در کمترین زمان ممکن منتشر شود.